Aktualności

Jaki rok dla rzadkich ptaków drapieżnych?

Rybołów na sztucznym gnieździe Fot. M. ZygmuntKontrole stanu populacji kilku najrzadszych krajowych ptaków szponiastych realizowane są w Polsce w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska na zamówienie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. W ramach programu o nazwie Monitoring Gatunków Rzadkich realizowany jest coroczny monitoring 3 gatunków ptaków drapieżnych: rybołowa Pandion haliaetus, orła przedniego Aquila chrysaetos i orlika grubodziobego Clanga clanga. Gatunki te charakteryzują się niską liczebnością (poniżej 50 par lęgowych) oraz stosunkowo zwartym i mało rozległym areałem lęgowym. Oceniana jest liczebność populacji lęgowej, rozpowszechnienie gatunku, oraz parametry rozrodcze, a także wieloletnie trendy tych wskaźników.

Niestety 2017 rok okazał się dla naszego herbowego gatunku jednym z najgorszych spośród wyników odnotowanych w okresie 2000-2017. Lęgowe ptaki odnotowano jedynie w 24 rewirach. Wyraźnie widoczne jest sukcesywne zamieranie stanowisk lęgowych na terenie Wielkopolski i Mazur, a w ostatnim czasie również na pograniczu Pomorza Zachodniego i Wielkopolski. Wskaźnik rozpowszechnienia wyraźnie spada i osiągnął w bieżącym roku najniższy poziom w całym okresie prowadzenia badań (poniżej 2 tys. km2). Mimo skrajnego zagrożenia jest on w dalszym ciągu w Polsce prześladowany. W bieżącym roku odnotowano na terenie Wielkopolski kolejny przypadek postrzelenia rybołowa.

Orlik grubodzioby od wielu lat należy do gatunków oscylujących na granicy wymarcia. Analiza stanu populacji w Polsce nastręcza wielu trudności z uwagi na coraz powszechniejsze zjawisko hybrydyzacji z orlikiem krzykliwym. Przyczyną są zmiany siedliskowe i izolacja geograficzna, przypuszczalnie skutkująca niskim poziomem imigracji (zasilania Polskiej populacji przez osobniki ze zwartego areału gatunku). W ostatnich latach odnotowano przypadki gniazdowania ptaków wykazujących cechy orlika grubodziobego poza Kotliną Biebrzańską - w Puszczy Białowieskiej, na Mazowszu i Lubelszczyźnie, można by zatem uznać, że rozpowszechnienie wzrasta. W rzeczywistości odbywa się to kosztem czystości genetycznej i zapewne większość ptaków gniazdujących w nietypowych siedliskach to międzygatunkowe hybrydy. Badania prowadzone w Kotlinie Biebrzańskiej dowodzą, że spośród kilkunastu stanowisk lęgowych tylko połowa zasiedlana jest przez genetycznie czyste orliki grubodziobe. Niekorzystną sytuację gatunku w ostatnich latach pogłębia katastrofalnie niski poziom parametrów rozrodczych.

Spośród 3 badanych gatunków rzadkich ptaków drapieżnych tylko sytuacja orła przedniego napawa optymizmem. Populacja krajowa wykazuje wyraźny wzrost liczebności. W 2017 roku odnotowano ptaki w 31 stanowiskach lęgowych. Widoczna jest tendencja do rozszerzania areału lęgowego, szczególnie na terenie Karpat Zachodnich, gdzie w 2016 roku wykryto 2 gniazda. W 2017 roku wykryto drugie stanowisko lęgowe orła przedniego z zasiedlonym gniazdem na Pomorzu Środkowym. Parametry rozrodcze z uwagi na znaczne okresowe fluktuacje są trudne do interpretacji. Po 4 latach bardzo niskiego poziomu reprodukcji w latach 2016 - 2017 parametry rozrodcze osiągnęły rekordowo wysoki poziom. Stało się tak za sprawą bardzo wysokiego sukcesu lęgowego oraz dwóch przypadków dwupisklęcych lęgów odnotowanych w 2016 roku.